Podręcznik szkolny jest potrzebny do niemal każdego przedmiotu, z jakiego dzieci zdobywają wiedzę. Za pomocą tekstu, ilustracji, map, schematów, wykresów, diagramów uczniowie poznają zagadnienia związane z określonym tematem znajdującym się w programie nauczania i ustalonym przez Ministerstwo Edukacji Narodowej.

Podręcznik szkolny, który tworzą eksperci z danej dziedziny pod kątem ustalonego przez MEN programu, jest dla uczniów podstawowym źródłem wiedzy. Często poza podstawowymi wiadomościami z danego tematu podręcznik szkolny wskazuje inne źródła, z których można (należy) skorzystać, by lepiej opanować dane zagadnienia.

Podręcznik szkolny powinien być swego rodzaju przewodnikiem dla młodych ludzi. Wskazywać to, na co warto zwrócić większą uwagę. Ponadto książka to zachęca do poszukiwań, samodzielnego zgłębiania wiedzy w danej dziedzinie, czyli samokształcenia.

Nowe i używane podręczniki pełnią te same funkcje: informacyjną (poznawanie świata poprzez podstawy informacji z danej dziedziny), badawczą (inspiracja do samodzielnego rozwiązywania problemów), transformacyjną (jak zastosować zdobyte informacje w praktyce) i motywacyjna (utożsamiana z samokształceniową, gdyż ma zachęcić ucznia do samodzielnego zdobywania nowych informacji z danego tematu w innych źródłach).